Σειρά γέννησης και χαρακτήρας: Α΄ μέρος

Οι γονείς αναρωτιόμαστε συχνά πώς τα παιδιά μας, αν και μεγαλώνουν από τους ίδιους γονείς, με τις ίδιες αρχές και κάτω από την ίδια στέγη, διαμορφώνουν τόσο διαφορετικό χαρακτήρα. Βλέπουμε ότι κι εμείς οι ίδιοι είμαστε τελείως διαφορετικές προσωπικότητες από τα αδέρφια μας. Η αλήθεια είναι ότι το κάθε παιδί που γεννιέται βιώνει με τη σειρά του μια διαφορετική σύνθεση οικογένειας με διαφορετικές ενέργειες, διαφορές ίσως στην εκάστοτε οικογενειακή κατάσταση, γονείς περισσότερο ή λιγότερο έμπειρους στα θέματα ανατροφής παιδιών, οπότε μπορούμε να πούμε ότι κατά κάποιο τρόπο είναι σαν να μην γεννιούνται στην ίδια οικογένεια. Ο χαρακτήρας διαμορφώνεται κατά το μεγαλύτερο ποσοστό από το περιβάλλον, που όμως λόγω της διαφορετικής σειράς γέννησης το κάθε παιδί ζει ένα διαφορετικό περιβάλλον και βλέπει τη ζωή από διαφορετική οπτική γωνία. Ο τρόπος που το παιδί βλέπει και ερμηνεύει τη ζωή εξαρτάται από τη θέση του στην οικογένεια, τις σχέσεις του με τα αδέρφια του και φυσικά τη σχέση του με τους γονείς.

Η Αντλεριανή ψυχολογία έδωσε μεγάλη βαρύτητα στη σειρά γέννησης, τον «αστερισμό» κατά τον Άντλερ – θεωρώντας ότι κάθε παιδί που γεννιέται είναι ένα αστέρι – και περιγράφει τα ιδιαίτερα και κοινά χαρακτηριστικά κάθε προσωπικότητας. Η ιστορία, η Βίβλος, οι μύθοι και τα παραμύθια αναφέρονται στη σειρά γέννησης. Βέβαια το πώς βιώνει το κάθε παιδί την θέση του στην οικογένεια έχει τη μεγαλύτερη επίδραση στο χαρακτήρα του απ’ ότι η ίδια η σειρά γέννησής του. Βλέπουμε όμως ότι παιδιά από διαφορετικές οικογένειες με την ίδια σειρά γέννησης (πρωτότοκα, δευτερότοκα, μεσαία, μοναχοπαίδια κλπ), συνήθως διαμορφώνουν αρκετά όμοια χαρακτηριστικά μεταξύ τους, που θα τα εξηγήσουμε αναλυτικά στο β’ μέρος του κειμένου.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Το παιδί από τη βρεφική ηλικία βλέπει τις εικόνες γύρω του και δίνει την δική του ερμηνεία γι’ αυτές. Τα παιδιά είναι πολύ καλοί παρατηρητές αλλά όχι τόσο καλοί ερμηνευτές. Και δεν είναι καλοί ερμηνευτές για το κύριο λόγο ότι οι ερμηνείες τους αυτές είναι απόλυτες θέσεις. Τα πρώτα χρόνια λοιπόν της ζωής του το παιδί συλλέγει πληροφορίες, μαθαίνει μέσα από τη «δοκιμή και το λάθος», ερμηνεύει και αποθηκεύει εικόνες και συμπεριφορές που στο τέλος γίνονται πάγιες θέσεις. Αυτές οι πάγιες θέσεις δεν επανεξετάζονται και δεν αμφισβητούνται ποτέ, αντίθετα γίνονται πεποιθήσεις, με αποτέλεσμα σαν ενήλικες να βαδίζουμε σε όλη μας τη ζωή με βάση τις απόλυτες αυτές ερμηνείες της παιδικής μας ηλικίας. Φαίνεται ότι έχουμε αυτοπεποίθηση, αλλά η όρασή μας είναι περιορισμένη, εφόσον τα συμπεράσματα της παιδικής μας ηλικίας είναι συγκεκριμένα και απόλυτα και κλείνουμε την πόρτα σε οποιαδήποτε καινούργια πληροφορία που αντιτίθεται με αυτά τα συμπεράσματα. Γι’ αυτό πολλές φορές στη ζωή μας βιώνουμε πόνο, διχασμό και διλήμματα, επειδή μπορεί να ξέρουμε τι θέλουμε ή τι χρειάζεται μια κατάσταση, αλλά τελικά άλλο να πράττουμε. Αυτό που χρειάζεται η κατάσταση, δηλαδή ένα συγκεκριμένο τωρινό μας πρόβλημα, θα πρέπει να αποφασίζεται με γνώμονα του τι κάνω γι’ αυτό σήμερα, «εδώ και τώρα» και αυτό που συνήθως κάνουμε πράξη είναι με γνώμονα την «εκ των προτέρων άποψή μας» για το ζήτημα, με βάση πάντα τις πεποιθήσεις μας. Όσο αυξάνεται η αυτογνωσία τόσο ο άνθρωπος επεμβαίνει στην ζωή του και γίνεται κυρίαρχος της ζωής του. Τότε διαμορφώνεται η ελεύθερη βούληση.

Προσοχή όμως, αυτές οι πεποιθήσεις σαν ερμηνείες δεν είναι λάθος, το λάθος είναι μόνο στο ότι είναι απόλυτες και άκαμπτες. Όταν ένα παιδί έχει ερμηνεύσει για παράδειγμα ότι «μόνο όταν τρώω όλο το φαί μου θα είμαι καλό παιδί», μπορεί να γίνει ένας ενήλικας ο οποίος δεν θα μπορεί να πει όχι σε κανέναν – ώστε να είναι πάντα το καλό παιδί – και που θα κάνει συνεχώς πράγματα για να ευχαριστήσει τους άλλους, σε βάρος της δικής του εξέλιξης. Ένα παιδί που έχει διαμορφώσει την απόλυτη άποψη ότι «οι άντρες δεν κλαίνε» μπορεί να φτάσει να μην έρχεται σε επαφή με τα συναισθήματά του – ώστε να μην πονέσει για να μην κλάψει –. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι σαν ενήλικας να μην μπορεί να σχετιστεί ούτως ώστε να αποφύγει αυτό που φοβάται, που είναι να μην φανεί συναισθηματίας, δηλαδή «λίγος», «όχι άντρας». Αλλά συνήθως στη ζωή αυτό που φοβόμαστε αυτό παθαίνουμε, γιατί αργά ή γρήγορα το σύμπαν από μόνο του επανορθώνει τα κακώς κείμενα.

Μεγαλώνουμε έτσι ο καθένας μας έχοντας πολλές ικανότητες και ταλέντα ανεκμετάλλευτα, τα οποία δεν ενθαρρυνθήκαμε να τα ασκήσουμε, είτε γιατί μπορεί να ήταν αντίθετα με τα γούστα των γονιών μας, είτε γιατί θεωρήσαμε ότι δεν τα χρειαζόμαστε. Όσο τα παιδιά μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον συνεργατικό και με δημοκρατικές αρχές, τόσο πιο ενθαρρυμένα και δημιουργικά γίνονται γιατί έχουν πρόσφορο έδαφος να αναπτύσσουν τα ταλέντα τους. Όσο μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον ανταγωνιστικό, με επιτρεπτικότητα ή αυταρχικότητα, τόσο κλείνουν στις πληροφορίες και κάθε έκφανσή τους έχει ανταγωνιστικό σκοπό. Ανταγωνισμός σημαίνει να ζω μέσα από τον άλλον, να κοιτάζω συνεχώς τι θα κάνει ο άλλος και όχι την δική μου εξέλιξη. Τα αδέρφια που μεγαλώνουν σε περιβάλλον συνεργασίας αναπτύσσουν περισσότερα κοινά χαρακτηριστικά, ενώ όσο πιο ανταγωνιστικό είναι το περιβάλλον τόσο τα αδέρφια αναπτύσσουν διαφορετικές προσωπικότητες.

Μπορείτε να βρείτε κοινά στα δικά σας πρωτότοκα ή δευτερότοκα παιδιά με αυτά των φίλων σας; Η ακόμα ανάμεσα σε εσάς και τον/την κολλητό-ή σας, μήπως είστε του ίδιου αστερισμού; Μήπως ακόμα με τον/την σύζυγο έχετε την ίδια σειρά γέννησης; Βέβαια τα χαρακτηριστικά αυτά εξαρτώνται κι από πολλούς άλλους παράγοντες, που είναι το φύλο των παιδιών, η διαφορά στα μεταξύ τους χρόνια, η περίπτωση συγκατοίκησης με ξαδέρφια, πολύ προικισμένα παιδιά ή παιδιά με δυσκολίες – αναπηρίες, το μέγεθος της οικογένειας, η περίπτωση υιοθετημένου παιδιού, η ηλικία των γονιών και άλλα που θα αναπτυχθούν στο δεύτερο μέρος.

Ο Νόμος των Συνεπειών «Ό, τι σπέρνει κανείς, θερίζει» λειτουργεί κι εδώ σε αρμονία.

Φωτογραφία/Κείμενο: Ελένη Σπυρίδου
6 years ago byin ΨυχολογίαYou can follow any responses to this entry through the | RSS feed. You can leave a response, or trackback from your own site.