Έρως και Ψυχή

Αποκωδικοποιώντας τον υπέροχο αρχαίο ελληνικό μύθο, η συγγραφέας του ομώνυμου βιβλίου Ιουλία Πιτσούλη, μας παρουσιάζει ένα μυητικό εγχειρίδιο αυτογνωσίας και αφύπνισης. Πίσω από τα φαινομενικά απλά νοήματα όλων των μύθων κρύβονται συγκλονιστικές πανανθρώπινες αλήθειες, έτσι και στην ιστορία του Έρωτα και της Ψυχής πίσω από τα πραγματικά γεγονότα κρύβεται η ιστορία της ανθρώπινης ψυχής και είναι παρόντα συμβολικά όλα τα στάδια της πορείας της: Η ψυχή όταν ερωτεύεται τον Έρωτα κάνει το πέρασμά της από την άγνοια στην αυτογνωσία. Στην πλοκή είναι συμβολικά παρόντα όλα τα στάδια της πορείας της: το υψηλό της πεπρωμένο, η άνοδος, το σφάλμα αλλά και ο Θείος Έρωτας που μέσα από μυητικές δοκιμασίες θα την οδηγήσει στην αφύπνιση, τον θρίαμβο και τη θεώσή της.

Ο μύθος έλεγε ότι σε ένα τόπο βασίλευε ένα αγαπημένο ζευγάρι που είχε τρεις κόρες, εκ των οποίων η μικρότερη η Ψυχή ήταν πραγματική καλλονή. Οι άνθρωποι την προσκύναγαν σαν να είχαν μπροστά τους την θεά Αφροδίτη. Οι δύο αδερφές της παντρεύτηκαν αλλά ο χρησμός του Μαντείου έλεγε για τη Ψυχή ότι θα παντρευόταν ένα τέρας, ένα πελώριο φτερωτό φίδι, που θα έπρεπε να το περιμένει ντυμένη νύφη στην πιο ψηλή κορυφή ενός βουνού. Εδώ γίνεται ένας συμβολισμός με τον άνθρωπο την στιγμή που ξυπνά μέσα του η ανάγκη πνευματικής αναζήτησης καθώς νοιώθει ανικανοποίητος από αυτά που του προσφέρει ο επίγειος κόσμος. Έτσι και έγινε λοιπόν. Όταν έμεινε μόνη η Ψυχή εμφανίστηκε ο Ζέφυρος την ταξίδεψε μακριά  και την ακούμπησε σε έναν μαγευτικό κήπο όπου υψωνόταν ένα ολόλαμπρο παλάτι. Αόρατοι υπηρέτες την φρόντιζαν και της κρατούσαν συντροφιά και το βράδυ μέσα στο σκοτάδι περίμενε τον άντρα της, ο οποίος ενωνόταν ερωτικά μαζί της βυθίζοντάς την σε ωκεάνια αγαλλίαση και έφευγε πριν χαράξει. Απ’ όλους τους ανέμους φύσηξε ο Ζέφυρος, που κλείνει στο όνομά του το σκοτάδι (ζόφος) και το φως (φάος) και υποδηλώνει την μετάβαση από την μια κατάσταση στην άλλη, την αμφίδρομη διαδικασία από το σκοτάδι στο φως και από το φως στο σκοτάδι. Η πραγματικότητα που συναντά εδώ η Ψυχή είναι ο εσωτερικός της κόσμος, δεν μπορεί όμως ακόμα να δει τις εσωτερικές της δυνάμεις. Δεν μπορεί να δει ούτε τον σύντροφό της για όσο καιρό δεν θα είναι σε θέση να αντικρίσει μια μεγάλη συγκλονιστική αλήθεια κατά πρόσωπο.

Η Ψυχή ήταν ευχαριστημένη, όμως δεν αντίκριζε ανθρώπου πρόσωπο και με τα πολλά έπεισε τον άντρα της να επιτρέψει στις αδερφές της να έρθουν να την επισκεφτούν. Εκείνος την προειδοποίησε ότι οι αδερφές της φθονώντας την ευτυχία της θα θελήσουν να την παραπλανήσουν και θα θέλει να τον αντικρίσει στο φως, όπου αυτό θα σήμαινε ότι θα τον έχανε για πάντα και επί πλέον το παιδί που κυοφορούσε θα γεννιόταν θνητός και όχι αθάνατος. Πράγματι, η χαρά που ένοιωσαν οι αδερφές της όταν την είδαν γρήγορα αντικαταστάθηκε από φθόνο και βάζοντάς της λόγια να τον σκοτώσει πριν την σκοτώσει εκείνος. Η Ψυχή πείθεται. Χωρίς να το γνωρίζει υπακούει σε μια ανάγκη, να αναμετρηθεί μαζί τους για να μπορέσει να προχωρήσει. Οι δύο αδερφές είναι το εγώ της, που περικλείει τον φόβο και την άγνοια. Και όπου μπαίνει ο φόβος, βγαίνει η αγάπη. Η προηγούμενη κατάσταση με την μορφή των παλαιών συνηθειών επιστρέφει ξανά, ζητώντας το μερτικό της, δεν παραδίνεται αμαχητί. Η απιστία που δείχνει δεν στρέφεται τόσο εναντίον του συντρόφου της, όσο εναντίον του εαυτού της. Αυτή είναι μια από τις τραγικότερες αντιφάσεις του ψυχισμού μας. Αν και είχε άμεση προσωπική εμπειρία της φροντίδας και της στοργής του άντρα της, αφέθηκε να γλιστρήσει στην αμφιβολία. Η κατάσταση γονιμότητας συμβολίζει τις επιλογές της, ή θα παραμείνει θνητή ή θα κατακτήσει την αθανασία. Στην πραγματικότητα είναι αθάνατη αλλά δεν το γνωρίζει, της λείπει η αυτογνωσία.

Η Ψυχή κρύβει στα σεντόνια της ένα μαχαίρι και ανάβοντας ένα λυχνάρι να δει τον άντρα της, αντίκρισε τον ίδιο τον θεό Έρωτα και όχι το τρομερό τέρας που φοβόταν,  κατά λάθος όμως τον καίει και εκείνος ξυπνάει, καταλαβαίνει ότι η Ψυχή τον πρόδωσε και ανοίγει τα φτερά του να φύγει από κοντά της. Εκείνη αρπάζεται από το πόδι του για να τον συγκρατήσει.  Ανυψώνεται μαζί του στα σύννεφα αλλά δεν μπορεί να κρατηθεί άλλο και πέφτει. Εδώ πρόκειται για έναν υπαινιγμό σχετικό με την καθαρή όραση, την ενόραση, εφόσον για λίγο ατενίζει το φως του Ήλιου που βρίσκεται πάνω από τα σύννεφα και έρχεται έτσι κοντύτερα προς την Μεγάλη Αλήθεια.

Απελπισμένη πέφτει σε ένα ποτάμι να πνιγεί αλλά την σώνει ο θεός Παν που της λέει ότι πρέπει να βρει τον άντρα της και να τον ξανακερδίσει. Τα νερά του ποταμού όπου ρίχνεται η Ψυχή ζητώντας τον θάνατο έχουν τελικά ένα καθαρτήριο και συνάμα αναγεννητικό χαρακτήρα.  Ο Παν υπενθυμίζει με την παρουσία του ότι μόνο χάνοντας το «παν» ξανακερδίζουμε το παν!

Πριν από οποιαδήποτε άλλη κίνηση η Ψυχή αποφασίζει να τιμωρήσει τις αδερφές της, τις παγιδεύει και σκοτώνονται. Πρόκειται για ένα αποφασιστικό εσωτερικό ξεκαθάρισμα που συμβολίζει την θανάτωση των αντιδραστικών φωνών μέσα της. Ψάχνοντας τον αγαπημένο της έφθασε στο παλάτι της μητέρας του της Αφροδίτης, όπου η θεά βρήκε την ευκαιρία να την κάνει να πληρώσει αυτήν που είχε γίνει η αιτία να μην την τιμούν πια οι άνθρωποι και θέλησε να την επιβάλλει σε τέσσερις δύσκολες δοκιμασίες. Θέλοντας λοιπόν η Ψυχή να φτάσει στο στόχο της, έπρεπε να περάσει δια πυρός και σιδήρου. Η Αφροδίτη που φαίνεται να τυραννά την Ψυχή στην πραγματικότητα την εκπαιδεύει για να ωριμάσει και να αναδειχθούν τα κρυφά της ταλέντα και οι ικανότητές της ώστε να είναι αντάξια για έναν θεό, τον Έρωτα. Ολοκληρώνοντας τους τρεις άθλους, η Ψυχή έχει ουσιαστικά περάσει από τρεις μυήσεις, από τρία επίπεδα εκπαίδευσης: το υλικοσωματικό, το διανοητικό και το συναισθηματικό. Εκκρεμεί τώρα το τέταρτο επίπεδο, το πνευματικό.

Η Ψυχή τα κατάφερε ακόμα και στην τελευταία και πιο δύσκολη δοκιμασία, να κατέβει στον κάτω κόσμο, στον Άδη και να δανειστεί από την Περσεφόνη την αλοιφή της ομορφιάς της, θέλοντας όμως να την δοκιμάσει ένας αποπνικτικός καπνός που βγήκε από το βάζο την βυθίζει σε ένα βαθύ ύπνο, όμοιο με θάνατο. Πρόκειται για την έσχατη αυτοκάθαρση. Ο κάτω, ο αφανής κόσμος είναι ο κόσμος του υποσυνείδητου. Μέσα στον ύπνο που την τυλίγει λησμονεί τον παλιό της εαυτό και κατά μια έννοια τον «θανατώνει». Ο Έρωτας που κατάφερε να ξεφύγει από την μητέρα του, την βρίσκει κλείνει το βάζο και την συνεφέρει. Όλοι οι θεοί ακόμα και οι Αφροδίτη την καλωσορίζουν, γίνεται επίσημα γυναίκα του Έρωτα και το καρπό της ένωσής τους το βάφτισαν οι ίδιοι οι θεοί Ηδονή. Φοράει την πομάδα της ομορφιάς που φορούσαν οι θεές, αυτή η κατάσταση συνεπάγεται την «ανύψωσή» της από τα επίγεια στα ουράνια. Το τέλος του μύθου αποκαλύπτει πως όταν η Ψυχή είναι έτοιμη, όταν έχει φτάσει στο ανώτατο στάδιο αυτοτελειοποίησης, μπορεί πλέον να ενωθεί με τον Μέγα Έρωτα και αυτή τη φορά η ένωσή τους θα είναι πλήρης, ολοκληρωτική και επί ίσοις όροις. Δεν θα συναντιούνται πια μόνο στο σκοτάδι, επειδή τώρα η Ψυχή έχει κατακτήσει την δυνατότητα να τον βλέπει στο φως της αφυπνισμένης της συνειδητότητας. Αν κάποτε δεν έβλεπε τον Έρωτα δεν ήταν επειδή εκείνος της κρυβόταν στα σκοτάδια, αλλά επειδή εκείνη δεν είχε την ορθή όραση να τον διακρίνει. Η λέξη Ηδονή δεν είναι τυχαία, σχετίζεται με το ρήμα ηδέναι που σημαίνει γνωρίζω.

Η ιστορία του Έρωτα και της Ψυχής έχει ηλικία χιλιάδων ετών. Στην ουσία υπάρχουν χιλιάδες παραλλαγές αυτής της ιστορίας και μέσα σε αυτές συμπεριλαμβάνονται πολλά δημοφιλή παραμύθια,  όπως η Χιονάτη και οι επτά Νάνοι, η Ωραία Κοιμωμένη, η Ωραία και το Τέρας, ο μύθος της Πανδώρας και η ιστορία των Πρωτόπλαστων. Υπάρχει μια απαγόρευση που παραβιάζεται συνήθως από περιέργεια, ακολουθούν οι οδυνηρές συνέπειες που απαιτούν εξαγνισμό μέσα από τις δοκιμασίες, οι οποίες δυναμώνουν τον άνθρωπο και έρχεται τελικά να γνωρίσει τις εσωτερικές του αρετές.

Aπό το ομώνυμο βιβλίο της Ιουλίας Πιτσούλη.
Παρουσίαση: Ελένη Σπυρίδου (Μάρτιος 2004)/Φωτ: flickr

 

6 years ago byin ΨυχολογίαYou can follow any responses to this entry through the | RSS feed. You can leave a response, or trackback from your own site.